اين روزها مطالعات بين رشته‌اي چشم اندازهاي تازه‌اي را پيش روي محققان آورده است. پيوند روان‌کاوي و ادبيات در ايران سابقه‌اي طولاني ندارد، اما در همين مدت کوتاه معلوم شده که چنين تحقيقاتي تا چه اندازه مي‌تواند براي هر دو رشته مفيد باشد. نظريه لکان ـ روان‌کاو فرانسوي ـ در تحليل شخصيت‌ها و روايت‌هاي ادبي ما را به نتايج جالب توجه و گاه تعيين کننده‌اي مي‌رساند. اين مقاله، کوششي است در جهت استفاده از نظريه «ساختمان نفساني انسان» لکان در تحليل شخصيت سنايي. اين نظريه براي ساختمان نفساني آدمي سه ساحت قايل مي‌شود: «حيث خيالي»، «ساحت رمز و اشارت» و «حيث واقع». بر خلاف آن چه در روايت‌هاي افسانه‌اي نقل شده، د. بروين نشان مي‌دهد که زندگي سنايي دو دوره‌اي نبوده، بلکه او در طي انقلاب روحي، سه مرحله را از سر گذرانده است. ما در اين مقاله سعي خواهيم کرد با استفاده از نظريه ژک لکان مراحل سه گانه انقلاب روحي سنايي را توضيح دهيم. نخست، نظريه ژک لکان را توضيح مي‌دهيم تا مبناي تئوريک تحليلمان روشن شود. سپس سعي خواهيم کرد با استفاده از نظريه، مراحل سه گانه زندگي سنايي را توضيح دهيم. در ضمن بررسي، ارتباط منطقي ميان اشعار سنايي با هر يک از مراحل سه گانه زندگي او نيز تا حدود زيادي روشن خواهد شد.

منابع مشابه بیشتر ...

65438704913ec.jpg

خلاصه حدیقه حکیم سنائی غزنوی: با شرح ابیات

امیربانوی امیری فیروزکوهی (مصفا)

مثنوی حدیقةالحقیقه و شریعةالطریقه یا فخری نامه یا الهی‌نامه منظومه‌ای است به فارسی، سرودهٔ سنایی غزنوی با مضمون عارفانه. سنایی سرایش آن را در سال ۵۲۴ ه‍.ق آغاز کرد و در سال ۵۲۵ ه‍.ق به پایان رساند.این مثنوی دارای ده هزار بیت در ده باب است؛ و در بحر خفیف مسدس محذوف (فعلاتن مفاعلن فعلن) سروده شده‌است.موضوعات این کتاب، علاوه بر ستایش خدا و پیامبر و خاندان و اصحاب او، دربارهٔ عقل و علم و حکمت و عشق است. در مقایسه با دیگر آثار پر ارزش سنایی هم چون غزل‌ها و قصائدش، حدیقةالحقیقه از همه بلندنام‌تر و مورد قبول طبایع مردمان بیش‌تری در طول سده‌های متوالی بوده‌است. حدیقه الحقیقه از منظومه‌هایی است که بر بسیاری از شاعران تأثیر گذارده‌است. سنایی با سرودن این منظومه، باب تازه‌ای را در سرایش منظومه‌های عرفانی در تاریخ ادب و عرفان گشود. شاعران بزرگی همچون خاقانی و نظامی به ترتیب تحفةالعراقین و مخزن‌الاسرار را تحت تأثیر مستقیم این منظومه سرودند و سال‌ها بعد، عطار و مولوی سرایش مثنوی‌های عرفانی را به اوج تکامل رساندند. این کتاب خلاصه مفیدی از این اثر بزرگ سنایی ارائه داده است.

626a91a8c639f.png

از شعر تا شعردرمانی: کاربرد شعر در روان‌درمانی

پرویز فروردین

شعردرمانی شیوه‌ای ویژه در افق روان‌کاوی بوده و از سرودن شعر به صورت دسته‌جمعی، قرائت و اجرای شعر، استفاده از شعر در گروه و استفاده در مداوای بیماران، مشکلات نوجوانان و جوانان در راه درمان استفاده می‌شود. این کتاب دربرگیرنده سلسله مقالاتی است با عنوان «از شعر تا شعردرمانی» که در سال 1350 در مجله‌ تازه‌های روانپزشکی چاپ گردیدند. در واقع این کتاب دربرگیرنده تجربیاتی است که نویسنده در جلسات روان‌کاوی به دست آورده است. استفاده از سخن شاعرانه به طور خودبه‌خود و ناآگاه در گفتگو و صحبت روزمره انجام گرفته و به همین دلیل منطقاً نباید اگر از استفاده از شعر در روان‌کاوی انفرادی سخن می‌رود، شگفت‌انگیز باشد.

دیگر آثار نویسنده بیشتر ...

60a61c16956e2.png

افق های شعر و اندیشه سنایی غزنوی به همراه گزیده‌ای از حدیقة الحقیقة

سیدمهدی زرقانی

با وجود برخی کتاب‌ها و مقالاتی که درباره شعر و اندیشه سنایی به رشته تحریر درآمده، همچنان جای خالی کتاب که کلیات اندیشه سنایی را به گونه‌ای دقیق و مبتنی بر یک تحقیق علمی برای ادب‌دوستان تبیین نماید، به‌روشنی مشاهده می‌شود. این در حالیا ست که سنایی نه‌تنها اولین شاعری است که مضامین مربوط به عرفان عابدان را به طور گسترده وارد شعر فارسی کرد، بلکه افزون بر آن در واردکردن عرفان عاشقانه به ساحت شعر فارسی نیز فضل تقدم از آن اوست. نگارنده در این کتاب ابتدا فهرست موضوعی آثار سنایی را تهیه کرده و سپس بر اساس آن به شرح و بسط اندیشه‌های او بر اساس یک استقرای تام پرداخته است. در پایان کتاب نیز گزیده‌ای از حدیقة الحقیقة سنایی آورده شده است.

پژوهش‌ها/پژوهش‌ در شعر و شاعران
کتاب
581587167d4d0.PNG

طرحي براي طبقه‌بندي انواع ادبي در دوره کلاسيک

سیدمهدی زرقانی

تقسيم‌بندي انواع براي بسياري از مباحث ادبي لازم است. نگارش تاريخ ادبي با رويکردها و روش‌هاي نوين، بدون مشخص کردن انواع اصلي ممکن نيست؛ چنانکه در بسياري از شاخه‌هاي نقد ادبي و تحليل محتوا نيز موضوعيت دارد. موضوع اصلي مقاله دقيقا در همين نقطه شکل مي‌گيرد: طراحي الگويي براي طبقه‌بندي انواع ادبي فارسي در دوره کلاسيک. مجموعه آثار در دو شاخه شعر و نثر جاي گرفته است. «شاخه شعر» کلاسيک فارسي را مي‌توان در سه نوع اصلي طبقه‌بندي کرد: حماسي، غنايي و تعليمي ـ القايي. هر سه نوع در مقاله باز تعريف، و زير شاخه‌هاي هر کدام نيز بر اساس مصاديق ادبيات فارسي تعيين و تعريف شده است. «شاخه نوشتارهاي منثور» فارسي شامل آثار ادبي، شبه ادبي و غير ادبي مي‌شود. آنچه براي ما موضوعيت دارد، نوشتارهاي ادبي و شبه ادبي است. در مقاله پس از تعريف هر کدام از اينها،‌ نوشتارهاي ادبي در قالب دو نوع («روايت‌مدار»‌ و «نوشتارهاي ادبي غيرروايي») گنجانده شده است. تعريف و تعيين مصداق‌هاي هر کدام از اينها به همراه مجموعه زيرشاخه‌هاي آنها در دوره‌ کلاسيک، بخش ديگري از مطالب مقاله را تشکيل مي‌دهد.

پژوهش‌ها/پژوهش‌های عمومی ادبی
مقاله