185
نویسنده
1
موضوع
183
منبع
تذکره کتابی‌ست که در آن شرح احوال شعرا، نویسندگان، درباریان، فلاسفه، عرفا و... نوشته شده باشد. معنای لغوی: تذکره در لغت به معنای «به یاد آوردن»، «پند دادن»، «یادگار»، «یادداشت» و «کتابی که در آن احوال شعرا نوشته شده باشد» آمده‌است. در تمام کتب ادبی فارسی پیش از زمان صفویه(غیر از تذکره دولتشاه سمرقندی)، کلمه ی تذکره به معنای یادگار، یادداشت و یادآوری به کار رفته و به‌تدریج در دوره صفویه به کتابی که حاوی شرح حال و آثار شعرا است اطلاق شده‌است. بعد از عصر صفوی در تمام تذکره‌هایی که در ایران تألیف شده، کلمه ی تذکره به معنای تذکرة الشعرا یعنی کتابی که در آن ترجمه ی احوال و نمونه ی اشعار شعرا باشد، آمده‌است و امروزه نیز به همین معنا به کار می‌رود. تذکره ی ادبی، کتابی است که در آن شرح حال و آثار یک شاعر، یا عده‌ای از شعرا آمده باشد. معمولاً تذکره‌نویس علاوه‌بر معرفی شاعر و نقل اشعار او، به شرح حال وی نیز پرداخته و گاه درباره ی آثار و اشعار او به بحثی انتقادی می‌پردازد. دیرینه: تدوین فرهنگ شرح احوال، کاری است که ابتدا مسلمانان به آن دست زدند و آن‌گاه که نوشتن فرهنگ شرح احوال توسعه یافت، دانشمندان به نوشتن شرح حال محدثین، فقها و سایر طبقات مذهبی مشغول شدند و ادبا شرح احوال شعرا، نویسندگان، درباریان، فلاسفه، عرفا و... را نوشتند. شاید بتوان قدیم‌ترین تذکره ی شاعران فارسی‌زبان را که به زبان فارسی تألیف شده، مقاله ی دوم کتاب مجمع النوادر یا چهار مقاله نظامی عروضی سمرقندی دانست.   قدیمی‌ترین، جامع‌ترین و معتبرترین تذکره ی شاعران فارسی‌زبان، تذکره «لباب الالباب» تألیف «نورالدین یا سدیدالدین محمد عوفی» تذکره‌نویس و محقق نامی نیمه دوم قرن ششم و آغاز قرن هفتم هجری است که کتاب خود را در سال ۶۱۸ به پایان رساند. این کتاب ترجمه ی احوال تمام شاعران پس از اسلام تا زمان مؤلف را دربر دارد و از دیرباز مأخذ و سند معتبر تذکره‌نویسان و تاریخ‌نویسان ایران بوده‌است. پس از تألیف این کتاب بود که تذکره‌نویسی و فراهم آوردن مجموعه‌هایی از شعر شاعران گذشته و معاصر مرسوم شد. از دیگر تذکره‌های معروف «تذکرة الشعرای» دولتشاه سمرقندی است. از جمله دیگر تذکره‌ها، تذکره «آتشکده آذر» تألیف «لطف‌علی بیک آذر بیگدلی»(۱۱۳۴ – ۱۱۹۵ هـ. ق) و «مجمع الفصحا» از رضاقلی‌خان هدایت است که در سال ۱۲۸۴ هـ. ق تألیف شد.   تذکره‌ها مهمترین منبع برای پی بردن به خصوصیات شعر، سبک شاعری، آثار، هم‌عصران و اوضاع و احوال زمان زندگی شاعران است و به طور کلی به دو دسته تقسیم می‌شود: تذکره‌های عمومی تذکره‌های خاص ​در این بخش ما ذیل شاخه ی اصلی شرح حال، کتاب های مربوط به مبحث و زیرشاخه ی تذکره را معرفی و دردسترس مخاطبین می گذاریم.

عنوانسِلک گُهر- حصه اول؛ صوبه متوسط اوربَرار کے قدیم اہلِ تصانیف اور صاحب دیوان شعراء کا تذکرہ مع انتخاب کلام (= سلک گوهر- جلد اول؛ نویسندگان و شاعران صاحب دیوانِ ایالتِ مرکزی و سرزمین بَرار همراه با نمونه‌های شعر)

نویسندهجاوید انصاری بُرهان پوری

موضوعشرح حال/تذکره و تراجم

تاریخ چاپ1948 میلادی

زباناردو/فارسی

عنوانحدیقة الشعراء در شرح حال و آثار شاعران و عارفان و صوفیان و هنرمندان و دانشمندان دوره قاجاریه از سال 1200 تا 1300 هجری قمری (جلد سوم)

مصححعبدالحسین نوایی

نویسندهسیداحمد دیوان بیگی شیرازی

موضوعشرح حال/تذکره و تراجم

مکان چاپتهران

ناشرزرین

تاریخ چاپ1366 هجری شمسی

زبانفارسی

عنوانحدیقة الشعراء در شرح حال و آثار شاعران و عارفان و صوفیان و هنرمندان و دانشمندان دوره قاجاریه از سال 1200 تا 1300 هجری قمری (جلد دوم)

مصححعبدالحسین نوایی

نویسندهسیداحمد دیوان بیگی شیرازی

موضوعشرح حال/تذکره و تراجم

مکان چاپتهران

ناشرزرین

تاریخ چاپ1365 هجری شمسی

زبانفارسی

عنوانحدیقة الشعراء در شرح حال و آثار شاعران و عارفان و صوفیان و هنرمندان و دانشمندان دوره قاجاریه از سال 1200 تا 1300 هجری قمری (جلد اول)

مصححعبدالحسین نوایی

نویسندهسیداحمد دیوان بیگی شیرازی

موضوعشرح حال/تذکره و تراجم

مکان چاپتهران

ناشرزرین

تاریخ چاپ1364 هجری شمسی

زبانفارسی

عنوانشاعران تهران از آغاز تا امروز؛ سرگذشت‌نامه، عکس شاعران، شعر فارسی از قرن چهارم تا امروز (جلد دوم)

نویسندهمجید شفق

موضوعشرح حال/تذکره و تراجم

مکان چاپتهران

ناشرسنایی

تاریخ چاپ1377 هجری شمسی

زبانفارسی

عنوانشاعران تهران از آغاز تا امروز؛ سرگذشت‌نامه، عکس شاعران، شعر فارسی از قرن چهارم تا امروز (جلد اول)

نویسندهمجید شفق

موضوعشرح حال/تذکره و تراجم

مکان چاپتهران

ناشرسنایی

تاریخ چاپ1377 هجری شمسی

زبانفارسی

نمایش موارد بیشتر