168
نویسنده
1
موضوع
166
منبع
تذکره کتابی‌ست که در آن شرح احوال شعرا، نویسندگان، درباریان، فلاسفه، عرفا و... نوشته شده باشد. معنای لغوی: تذکره در لغت به معنای «به یاد آوردن»، «پند دادن»، «یادگار»، «یادداشت» و «کتابی که در آن احوال شعرا نوشته شده باشد» آمده‌است. در تمام کتب ادبی فارسی پیش از زمان صفویه(غیر از تذکره دولتشاه سمرقندی)، کلمه ی تذکره به معنای یادگار، یادداشت و یادآوری به کار رفته و به‌تدریج در دوره صفویه به کتابی که حاوی شرح حال و آثار شعرا است اطلاق شده‌است. بعد از عصر صفوی در تمام تذکره‌هایی که در ایران تألیف شده، کلمه ی تذکره به معنای تذکرة الشعرا یعنی کتابی که در آن ترجمه ی احوال و نمونه ی اشعار شعرا باشد، آمده‌است و امروزه نیز به همین معنا به کار می‌رود. تذکره ی ادبی، کتابی است که در آن شرح حال و آثار یک شاعر، یا عده‌ای از شعرا آمده باشد. معمولاً تذکره‌نویس علاوه‌بر معرفی شاعر و نقل اشعار او، به شرح حال وی نیز پرداخته و گاه درباره ی آثار و اشعار او به بحثی انتقادی می‌پردازد. دیرینه: تدوین فرهنگ شرح احوال، کاری است که ابتدا مسلمانان به آن دست زدند و آن‌گاه که نوشتن فرهنگ شرح احوال توسعه یافت، دانشمندان به نوشتن شرح حال محدثین، فقها و سایر طبقات مذهبی مشغول شدند و ادبا شرح احوال شعرا، نویسندگان، درباریان، فلاسفه، عرفا و... را نوشتند. شاید بتوان قدیم‌ترین تذکره ی شاعران فارسی‌زبان را که به زبان فارسی تألیف شده، مقاله ی دوم کتاب مجمع النوادر یا چهار مقاله نظامی عروضی سمرقندی دانست.   قدیمی‌ترین، جامع‌ترین و معتبرترین تذکره ی شاعران فارسی‌زبان، تذکره «لباب الالباب» تألیف «نورالدین یا سدیدالدین محمد عوفی» تذکره‌نویس و محقق نامی نیمه دوم قرن ششم و آغاز قرن هفتم هجری است که کتاب خود را در سال ۶۱۸ به پایان رساند. این کتاب ترجمه ی احوال تمام شاعران پس از اسلام تا زمان مؤلف را دربر دارد و از دیرباز مأخذ و سند معتبر تذکره‌نویسان و تاریخ‌نویسان ایران بوده‌است. پس از تألیف این کتاب بود که تذکره‌نویسی و فراهم آوردن مجموعه‌هایی از شعر شاعران گذشته و معاصر مرسوم شد. از دیگر تذکره‌های معروف «تذکرة الشعرای» دولتشاه سمرقندی است. از جمله دیگر تذکره‌ها، تذکره «آتشکده آذر» تألیف «لطف‌علی بیک آذر بیگدلی»(۱۱۳۴ – ۱۱۹۵ هـ. ق) و «مجمع الفصحا» از رضاقلی‌خان هدایت است که در سال ۱۲۸۴ هـ. ق تألیف شد.   تذکره‌ها مهمترین منبع برای پی بردن به خصوصیات شعر، سبک شاعری، آثار، هم‌عصران و اوضاع و احوال زمان زندگی شاعران است و به طور کلی به دو دسته تقسیم می‌شود: تذکره‌های عمومی تذکره‌های خاص ​در این بخش ما ذیل شاخه ی اصلی شرح حال، کتاب های مربوط به مبحث و زیرشاخه ی تذکره را معرفی و دردسترس مخاطبین می گذاریم.

عنوانبرگی از تاریخ قزوین؛ تاریخچه‌ای از آستانه شاهزاده حسین و دودمان سادات مرعشی قزوین

نویسندهحسین مدرسی طباطبائی

موضوعشرح حال/تذکره و تراجم

مکان چاپقم

ناشرانتشارات کتابخانه آیة الله العظمی مرعشی(ره)

تاریخ چاپ1361 هجری شمسی

زبانفارسی

عنوانزنان سخنور؛ از یک‌هزار سال پیش تا امروز به زبان پارسی سخن گفته‌اند (جلد سوم)

نویسندهعلی اکبر مشیر سلیمی

موضوعشرح حال/تذکره و تراجم

مکان چاپتهران

ناشرموسسه مطبوعاتی علی اکبر علمی

تاریخ چاپ1337 هجری شمسی

زبانفارسی

عنوانزنان سخنور؛ از یک‌هزار سال پیش تا امروز به زبان پارسی سخن گفته‌اند (جلد دوم: از حرف ف تا حرف ی)

نویسندهعلی اکبر مشیر سلیمی

موضوعشرح حال/تذکره و تراجم

مکان چاپتهران

ناشرموسسه مطبوعاتی علی اکبر علمی

تاریخ چاپ1335 هجری شمسی

زبانفارسی

عنوانزنان سخنور؛ از یک‌هزار سال پیش تا امروز به زبان پارسی سخن گفته‌اند (جلد اول: از حرف الف تا حرف غ)

نویسندهعلی اکبر مشیر سلیمی

موضوعشرح حال/تذکره و تراجم

مکان چاپتهران

ناشرموسسه مطبوعاتی علی اکبر علمی

تاریخ چاپ1335 هجری شمسی

زبانفارسی

عنوانایران صغیر یا تذکره شعرای پارسی‌زبان کشمیر

به کوششفرهاد ناظرزاده کرمانی, صادق رضازاده شفق

نویسندهخواجه عبدالحمید عرفانی

موضوعشرح حال/تذکره و تراجم

مکان چاپتهران

ناشرانتشارات کتابفروشی ابن سینا

تاریخ چاپ1335 هجری شمسی

زبانفارسی

عنوانتذکره شعرای معاصر اصفهان؛ شامل شرح حال و نمونه اشعار 486 نفر از شعرای اصفهان و توابع (جلد دوم)

نویسندهسید مصلح الدین مهدوی

موضوعشرح حال/تذکره و تراجم

مکان چاپاصفهان

ناشرکتابفروشی تایید اصفهان

تاریخ چاپ1334 هجری شمسی

زبانفارسی

عنوانتذکره شعرای معاصر اصفهان؛ شامل شرح حال و نمونه اشعار 486 نفر از شعرای اصفهان و توابع (جلد اول)

نویسندهسید مصلح الدین مهدوی

موضوعشرح حال/تذکره و تراجم

مکان چاپاصفهان

ناشرکتابفروشی تایید اصفهان

تاریخ چاپ1334 هجری شمسی

زبانفارسی

عنوانشد الازار فی حط الاوزار عن زوار المزار

مصححمحمد قزوینی, عباس اقبال

نویسندهمعین الدین ابوالقاسم جنید شیرازی

موضوعشرح حال/تذکره و تراجم

مکان چاپتهران

ناشرمطبعه مجلس

تاریخ چاپ1328 هجری شمسی

زبانفارسی

عنوانشمس التواریخ: شرح احوال فقها و حکما و عرفا و شعرا و ادبا به انضمام بعضی از اشعار مؤلف

به کوششعبدالباقی ایزدگشسب

نویسندهاسدالله ایزدگشسب

موضوعشرح حال/تذکره و تراجم

مکان چاپاصفهان

تاریخ چاپ هجری شمسی

زبانفارسی

نمایش موارد بیشتر